xix
Papier staje się coraz bardziej dostępny i stopniowo trafia do codziennego życia polskiej wsi.
Składano go.
Kruchy papier,
delikatny wzór —
i
nożyce do strzyżenia owiec.
nożyce do strzyżenia owiec.
Nakładano
warstwa
po warstwie.
po warstwie.
po warstwie.
po warstwie.
po warstwie.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych stał się
-barwny, symetryczny i wielowarstwowy.
To, co zaczęło się jako dekoracja domu, z czasem stało się tradycją.
Wycinanki rozwijały się w różnych regionach Polski, a każdy z nich tworzył własny język wizualny.
Wycinanki rozwijały się w różnych regionach Polski, a każdy z nich tworzył własny język wizualny.
WYCINANKA ŁOWICKA
ok. 1890–1900
ok. 1890–1900
AUTOR :
Wzory zostały.
Imiona — nie zawsze.
Imiona — nie zawsze.
KTO STAŁ ZA TYMI WZORAMI?
Wycinankę tworzyły pokolenia kobiet.
Od matek do córek.
Od matek do córek.
Dlatego za wspólną
tradycją kryło się wiele różnych stylów
i charakterystycznych sposobów pracy.
tradycją kryło się wiele różnych stylów
i charakterystycznych sposobów pracy.
Uczyły się
powtarzały
zmieniały
tworzyły
po swojemu
po swojemu
Grażyna Gładka, Kodra,
Zabostów Duży 2008, MNiR-S w Szreniawie
Zabostów Duży 2008, MNiR-S w Szreniawie
Anaztazja Pawlinówna, Gwiozda, Retki 1906, Muzeum w Łowiczu
Maria Muras, Gwiozda,
Błędów 1958, Muzeum w Łowiczu
Błędów 1958, Muzeum w Łowiczu
Pewnego dnia wycinanka opuściła dom
Każda wycinanka miała swoje miejsce w domu.
Z czasem wycinanka wyszła poza ramy wnętrz domowych i stała się samodzielną formą sztuki ludowej.
Okrągłe gwiozdy i wydłużone kodry umieszczano na belkach pod sufitem, a inne kompozycje —
na ścianach i obok ikon.
na ścianach i obok ikon.
ZOFIA
1914 - 1985
Jej wycinanki coraz częściej opowiadały
o codziennym życiu. Tradycyjną technikę zamieniała w obraz współczesnego jej świata.
o codziennym życiu. Tradycyjną technikę zamieniała w obraz współczesnego jej świata.
z papieru w metal
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Henryki Lus była wycinanka przedstawiająca dwa koguty.
“Wycinanka łowicka z motywem dwóch kogutów”
Po latach praca wycinankarki Henryki Lus stała się podstawą pamiątkowego medalu Mennicy Polskiej, związanego z polską prezydencją w Radzie Unii Europejskiej.
Artystka rozpoznała w tym wizerunku swoje własne dzieło — choć nie wyraziła zgody na jego wykorzystanie.
Artystka rozpoznała w tym wizerunku swoje własne dzieło — choć nie wyraziła zgody na jego wykorzystanie.
“Kodra kwiatowa, 2000”
Sprawa doprowadziła do sporu o prawa autorskie i pokazała,
że nawet tradycyjny wzór ludowy może mieć konkretnego autora.
że nawet tradycyjny wzór ludowy może mieć konkretnego autora.
1940–2026
Wycinania nauczyła się jako dziecko, obserwując matkę i ciotkę. Z czasem wypracowała własny, rozpoznawalny sposób tworzenia łowickich wycinanek
Kobieta,
która wyrzeźbiła współczesność
która wyrzeźbiła współczesność
Zofia Wiechno nie ograniczała się do tradycyjnych motywów kwiatowych, ptaków i ornamentów.
W swoich łowickich wycinankach zaczęła przedstawiać świat, który zmieniał się tuż obok niej.
W swoich łowickich wycinankach zaczęła przedstawiać świat, który zmieniał się tuż obok niej.
W przypadku takich motywów Zofia odeszła
od swojej zwyczajowej kompozycji ornamentalnej. Wycinanka stała się dla niej sposobem
na przedstawianie współczesnego życia — niemal jak obraz, tyle że złożony z kolorowego papieru.
od swojej zwyczajowej kompozycji ornamentalnej. Wycinanka stała się dla niej sposobem
na przedstawianie współczesnego życia — niemal jak obraz, tyle że złożony z kolorowego papieru.
W jej pracach pojawiały się sceny z otaczającego ją życia — żniwa, prace domowe, wycieczki rowerowe i walka
z analfabetyzmem.
z analfabetyzmem.
“Analfabetyzm”
“Laurka, 1962”
„Zaloty”
Papier stał się metalem.
Domowe — publicznym
Ale nawet w metalu pozostał ślad ruchu nożyczek.
Regionalne — narodowym
Kruche — trwałym
Wycinanka już dawno wyszła poza ściany wiejskiego domu.
Dziś nadal jest tworzona,
badana i wykorzystywana w nowych kontekstach — a jej charakterystyczne formy wciąż łatwo rozpoznać.
badana i wykorzystywana w nowych kontekstach — a jej charakterystyczne formy wciąż łatwo rozpoznać.
Papier może zniknąć.
Język wizualny — pozostać.
Język wizualny — pozostać.
